Psikoteknikte trafik kuralı, levha ya da genel kültür sorusu sorulmaz, ezberlenecek bir soru listesi de yoktur. Koltuğa oturduğunuzda karşınıza kâğıt yerine ekran çıkar, orada beliren ışığa, sese ya da hareket eden bir cisme elinizle ve ayağınızla yanıt verirsiniz. Soru biçiminde ilerleyen tek kısım, kendinizi anlattığınız kişilik bölümüdür.
Psikoteknik soruları neden bir soru bankası değildir?
Ehliyet sınavından kalan alışkanlıkla çoğu sürücü çıkmış soruları arar. Oysa cihaz neyi bildiğinizi kaydetmez, bir uyarana ne kadar çabuk, ne kadar isabetli ve ne kadar süre aynı düzende karşılık verdiğinizi kaydeder. Karayolları Trafik Yönetmeliğine ekli 4 sayılı Cetvel de değerlendirmeyi, güvenli araç kullanmayı sağlayan zihinsel ve psikomotor yetenek düzeylerinin ölçümü olarak tarif eder.
Işıkların, seslerin ve cisimlerin sırası, hızı ve zamanlaması uygulamadan uygulamaya değişir. Çarpışma tahmininde cisimlerin hızı, seçici dikkatte hedefin yeri, tepki bölümünde uyaranın geliş anı önceden bilinemez. Bu nedenle bir arkadaşınızın aklında kalanlar sizin oturumunuzda işe yaramaz, ortada paylaşılabilecek bir cevap anahtarı oluşmaz.
İnternette psikoteknik sınav soruları adıyla dolaşan kâğıt kalem testlerinin çoğu, işe alım gibi başka alanlardaki yetenek sınavlarından alınmıştır. Cihazdaki görevlere benzemezler. Önceden öğrenebileceğiniz tek şey testin biçimidir, bu sayfa da onu anlatır.
Cihazın başında elinizin altında neler bulunur?
Onaylı psiko-teknik cihazı bir sürücü koltuğunu andırır ama araba sürer gibi kullanılmaz. Her parçanın o görevde ne işe yaradığı, görev başlamadan önce size söylenir.
Pedallar konusunda uzun yıllar direksiyonda kalmış sürücüler daha çok dikkat etmeli. Ayak alışkanlıkla fren refleksine gidebilir, oysa testte her pedalın anlamını o bölümün yönergesi belirler. Başka bir merkezde farklı görünen bir cihazla karşılaşırsanız şaşırmayın, onaylı sistemlerin düzeni değişebilir ama yanıt verme mantığı aynıdır.
Ekranda hangi tür görevlerle karşılaşırsınız?
Bölümlerin adları farklı olsa da koltuktaki kişi için görevler birkaç kalıpta toplanır. Aşağıdakiler birer cevap değil, sizden istenen davranışın türüdür.
Gerçekten soru sorulan bölüm hangisidir?
Klasik anlamda soru içeren tek bölüm kişilik bölümüdür. Burada size kendinizi ve trafikteki tutumunuzu anlatan ifadeler gösterilir, her birine ne ölçüde katıldığınızı işaretlersiniz. İfadeler sabır, kurallara uyum, risk alma, öfke kontrolü ve sorumluluk gibi konular çevresinde döner.
Bu ifadelerin doğrusu ya da yanlışı yoktur ve bölümde süre sınırı uygulanmaz. Beklenen, olduğunuz gibi ve tutarlı yanıt vermenizdir. Ölçek birbirini sınayan ifadeler içerdiği için hoşa gidecek cevabı aramak tutarsızlık olarak kayda geçebilir.
Deneme turu ne işe yarar?
Hiçbir bölüm doğrudan ölçümle açılmaz. Önce yapılacak iş ekranda ve sesli olarak anlatılır, ardından kısa bir deneme turu gelir. Ekranda okumanız gereken bir yönerge varsa psikolog onu ayrıca sesli olarak da anlatır. 4 sayılı Cetvelin 15. maddesi yönergelerin standart olmasını ve denemenin, görevi iyice kavramanıza yetecek uzunlukta tutulmasını şart koşar.
Deneme turundaki yanlışlar sonuca işlenmez. Bir noktayı kavramadıysanız ölçüm başlamadan psikoloğa sorabilirsiniz, soru sormak sonucu etkilemez. Yönergeyi yanlış anlayıp başlamak ise bütün bölümü etkiler. Uygulamada deneme, siz yönergeyi anladığınızı söyleyene kadar bitmiş sayılmaz.
Pendik Denge Psikoteknik Merkezi, İl Sağlık Müdürlüğü ruhsatlı bir psiko-teknik değerlendirme merkezi olarak testleri tek kişilik, sessiz bir odada ve kamera kaydıyla yürütür. Odaya telefon alınmaz, kayıtta kimliğin aslı görülür, bu yüzden kopya ya da yerine başkasının girmesi söz konusu olmaz. Kaynarca’daki test odamızda sorumlu psikoloğumuz her bölümün başında yanınızdadır ve gerginliğinizi söylediğinizde siz hazır olana kadar bekler. İlk kez teste giren sürücülerin çoğu, ilk deneme turunun sonunda cihaza alışır.
Sürücüleri en çok ne zorlar?
Bilgi sorulmadığı için zorluk ezberle ilgili değildir. Teste girenlerin anlattıkları aşağıdaki üç noktada toplanır ve üçünün de çaresi deneme turunu acele etmeden kullanmak, dinlenmiş gelmektir.
Her uyarana doğru yanıt vermek zorunda mısınız?
Hayır. Cihaz her bölüm için doğru tepki, hata ve tepki süresi gibi ham veriler çıkarır. Cetvelin 13. maddesine göre bu verileri psikolog, test sisteminin norm değerleriyle karşılaştırarak değerlendirir, 16. madde karşılaştırmanın Türkiye genelinden elde edilmiş norm grubuyla yapılmasını ister.
Yani aranan kusursuzluk değil, sürücülük için yeterli düzeydir. Bir kez yanlış pedala basmak ya da bir işareti geç görmek sonucu tek başına belirlemez, psikolog bölümleri bir arada okur. Yanlıştan sonra oyalanmak yerine sıradaki uyarana dönmek daha yararlıdır.
Testlerin tamamı kişinin algı, refleks ve konsantrasyonuna, cihazın norm değerlerine göre 60 ila 90 dakika sürer. Cetvelin 18. maddesi değerlendirmenin en az 1 saat sürmesini ister, bölümler arasında kısa molalar verilir.
