Psikoteknik testi üç şeye bakar. Bunlar dikkat, muhakeme, hız ve mesafe algısı gibi zihinsel yetenekler, tepki hızı ile koordinasyondan oluşan psikomotor yetenekler ve trafikteki tutumu da içeren kişilik özellikleridir. Kaynarca’daki merkezimizde bu alanlar onaylı ALG psiko-teknik cihazında, sorumlu psikolog eşliğinde on iki bölümde ölçülür.
Ölçülecek alanları kim belirler?
Hangi sürücü özelliklerinin değerlendirileceğini Karayolları Trafik Yönetmeliği belirler. Bu nedenle alanlar sürücüden sürücüye ya da merkezden merkeze değişmez, onaylı her merkez aynı yeteneklere bakar. Taksi şoförü de, kamyon şoförü de, işveren isteğiyle gelen hususi sürücü de aynı alanlarda ölçülür.
Yönetmeliğe ekli 4 sayılı Cetvel bu işi, güvenli sürüş için gereken zihinsel ve psikomotor yeteneklerin, ayrıca kişilik, tutum ve muhakeme gibi özelliklerin bir psikolog tarafından ölçülmesi diye tarif eder. Değişebilen şey cihazın görevi ekrana nasıl getirdiğidir, ölçülen yetenek ise aynı kalır.
Mevzuat testlerin tamamının uygulanmasını da ister. Kısaltılmış bir form ya da yalnız birkaç alana bakan bir değerlendirme yoktur, kim hangi nedenle gelirse gelsin on iki bölümün hepsine girer.
On iki bölüm hangi gruplara ayrılır?
Cihazdaki bölümlerin dokuzu zihinsel, ikisi psikomotor yeteneklere ayrılmıştır. Kalan bir bölüm kişiliği tarar. Gruplar arasında sıra karışık ilerler, dikkat isteyen bölümlerin arasına direksiyonlu ve pedallı bölümler yerleştirilir.
Bazı alanlara iki ayrı bölümle bakılır. Dikkatin uzun süre korunması ile kalabalık içinde doğru uyaranın seçilmesi ayrı görevlerde ölçülür, hareket eden cisimleri kestirme becerisi de hem tek cisimle hem iki cismin kesişmesiyle sınanır. Bu yüzden yönetmelikteki alan sayısı ile cihazdaki bölüm sayısı birebir tutmaz.
Zihinsel yetenekler yolda neye karşılık gelir?
Bu grup, gördüğünüzü nasıl algılayıp yorumladığınızla ilgilidir. Her alanın direksiyon başındaki karşılığını bir örnekle düşünmek, ekrandaki görevin neden orada olduğunu anlamayı kolaylaştırır.
Psikomotor yetenekler nedir, nasıl ölçülür?
Psikomotor grup, algının harekete nasıl dönüştüğüne bakar. Tepki hızı, bir uyaranı fark etmenizle karşılık vermeniz arasında geçen süreyi ve o karşılığın doğru olup olmadığını gösterir. Yalnız çabukluk yetmez, yanlış pedala atılan hızlı bir ayak da kayda geçer. Bazı uyaranlarda hiçbir şeye basmamanız beklenir, acele eden kişi en çok burada hata biriktirir.
Koordinasyon düzeyi el, göz ve ayak hareketlerinin birbirine uyumunu ortaya koyar. Cihazda bu, ekrandaki yolu ya da hedefi direksiyonla izlerken ölçülür. Direksiyonu fazla ya da geç çevirmek hedeften uzaklaşma olarak görünür, küçük ve zamanında düzeltmeler ise şeritte kalmayı kolaylaştırır.
Bu iki alan ani fren ve kaçınma manevrası ile direksiyon hâkimiyetinin cihazdaki karşılığıdır. Elinizde, kolunuzda ya da bacağınızda hareket kısıtlılığı varsa randevudan önce durumu söylemeniz gerekir, testin o gün uygulanıp uygulanamayacağını psikolog değerlendirir.
Kişilik bölümü neye bakar?
Son bölümde ekrana sizi tanımlayan ifadeler gelir ve her birinin sizi ne kadar yansıttığını derecelendirirsiniz. İfadeler kişilik özelliklerinin yanında trafikteki tutum ve davranışları, sabrı, kurallara uyumu, risk alma eğilimini ve öfke kontrolünü kapsar.
Bu bölümde beceri değil eğilim taranır. O yüzden doğru ya da yanlış cevap aranmaz, süre sınırı da yoktur. Ölçekte birbirini sınayan ifadeler bulunduğu için kendini olduğundan farklı gösterme çabası tutarsızlık olarak kayda geçer, içten yanıt vermeniz yeterlidir.
Kişilik bölümünün sonucu da tek başına okunmaz. Raporda kişilik ve tutum ayrı bir başlık olarak yer alır ve psikolog bu başlığı öteki on bir bölümün tablosuyla birlikte değerlendirir.
Psikoteknik testi neyi ölçmez?
Test bir zekâ testi değildir ve sonuç genel zekâ düzeyiniz hakkında bir yargı içermez. Trafik bilgisini, okul başarısını ya da bilgisayar becerisini de ölçmez. Tanı koyan bir akıl sağlığı muayenesi de değildir.
Görme keskinliği ve renk algısı göz muayenesinde değerlendirilir, psikoteknik bunlara tanı koymaz. Teste düşen soru, gözün yakaladığı bilginin ne hızla ve ne isabetle işlendiğidir. Kullandığınız ilaçların ve tedavi geçmişinizin değerlendirmesi ise sonrasındaki psikiyatri muayenesinde yapılır.
Yönergeler sözlü olarak anlatılır, yanıtlar dokunmatik ekran, düğme ve pedalla verilir. Bölümlerin başındaki kısa deneme, ölçülen şeyin cihaza yabancılığınız değil yeteneğiniz olmasını sağlar. Bu bir yarışma da değildir, başka sürücülerle sıralanmazsınız.
Ölçülenler sonuca nasıl dönüşür?
Cihazın ürettiği ham veriler kendi başına bir hüküm değildir. Psikolog bunları cihazın Türkiye geneli için belirlenmiş norm değerleriyle karşılaştırır ve bölümleri bütün olarak yorumlar. Tek bir bölümdeki dalgalanmadan çok, alanların birbiriyle tutarlı olup olmadığına bakılır. Raporda dikkat, muhakeme, hız ve mesafe algılama, geniş görüş alanı, görsel süreklilik, görsel hafıza, tepki hızı ve koordinasyon düzeyi ayrı başlıklar hâlinde, performansın bölüm içindeki seyrini gösteren grafiklerle birlikte görünür.
Pendik Kaynarca’daki Pendik Denge Psikoteknik Merkezi, İl Sağlık Müdürlüğü ruhsatlı bir psiko-teknik değerlendirme merkezidir. Ölçüm sessiz ve tek kişilik test odasında, iki pedal, iki el düğmesi, dokunmatik ekran ve kenardaki uyaranlar için yan panellerle donatılmış ALG cihazında yapılır. On iki bölümün tamamı kişinin algı, refleks ve konsantrasyonuna, cihazın norm değerlerine göre 60 ila 90 dakika sürer.
Rapor aynı gün psikolog imzasıyla düzenlenir. Ardından rapor tarihinden itibaren 45 gün içinde bir psikiyatri uzmanına başvurulur, bu süreyi geçiren kişi 6 ay boyunca yeniden teste kabul edilmez. Onaydan sonra kayıt e-Devlet’e işlenir.
